Konteksto

Numero ng taon

February 4, 2019

Bukod sa salita, umiinog ang ating mundo sa numero.

Taong 2004 nang sinimulan ang pagpili sa Salita ng Taon sa Pilipinas. Magmula noon, nagkaroon na ng siyam na salita ng taon na sumasalamin hindi lang sa yaman ng ating sariling wika kundi sa kalagayan ng lipunan (i.e., canvass, huweteng, lobat, miskol, jejemon, wangwang, selfie, fotobam at tokhang).

Panahon na sigurong simulan ang proseso sa pagpili ng Numero ng Taon. Bukod sa salita, umiinog kasi ang ating mundo sa numero. Anong oras na? Magkano ang pera mo sa pitaka? Ilang beses ka ba kumakain araw-araw? Marami ka pang tanong na masasagot sa pamamagitan ng numero. Ang tanong lang sa puntong ito, anong Numero ng Taon ang gusto mo?

Tatlo (3). Sa aking palagay, may tatlong party-list group na kinakailangang isama ng Commission on Elections (Comelec) sa balota – Aksyon Health Workers (AHW), Manggagawa Partylist at People Surge Disaster Survivors Group, Inc. (People Surge). Kung susuriin ang kanilang plataporma, malinaw ang kanilang tindig para sa mga sektor na kinabibilangan nila. At kung aalamin ang track record ng mga nakalistang nominado nito, malawak ang kanilang karanasan sa pagkilos para sa pagbabago. Bakit kaya sila hindi pinayagang tumakbo? Paumanhin sa pagiging pilyo, pero may tatlo sigurong dahilan: (1) Wala silang pera; (2) Hindi sila artista; at (3) Nagsusuot sila ng pula.

Labintatlo (13). Kontrobersiyal ang numerong ito. Malas daw kasi. May salita nga sa wikang Ingles na “triskaidekaphobia” na ang ibig sabihin ay pagkatakot sa numerong 13. Para sa mga naniniwala sa pamahiin, kailangang mag-ingat tuwing Friday the 13th. Buti na lang at natapat sa Lunes ang ika-13 ng Mayo. Ito po ang araw ng halalan. Pipiliin natin ang mga lokal na opisyal at mambabatas na mauupo sa puwesto sa loob ng tatlong taon (anim na taon para sa mahahalal na 12 senador). Huwag isiping malas ang paglabas ng bahay para bumoto sa araw na ito. Kailangan pa rin kasi nating maging mapagmatyag at mapagbantay paglabas ng polling precinct.

Siyam (9). Kung masusunod ang maraming mambabatas, puwede nang tratuhing kriminal ang isang 9 na taong gulang na nasangkot sa krimen. Naging kontrobersiyal ang panukalang ito dahil sa sunud-sunod na batikos at kilos-protesta. May sumuporta rin naman pero hindi malinaw sa kanilang paliwanag ang siyentipikong batayan sa konteksto ng lipunan. Pilit lang na sinasabing malapit sa siyam na taong gulang ang minimum age of criminal responsibility (MACR) sa ibang bansa tulad ng Indonesia (8 taong gulang) at Australia (10 taong gulang). May tanong lang ako sa mga nagnanais pababain ang MACR: Bakit ayaw n’yong banggitin ang mga bansang Colombia at Ecuador? Alam ko na: 18 taong gulang kasi ang MACR nila!

Labindalawa (12). Sa gitna ng mga batikos at kilos-protesta, binago ng mga tagasulong ng pagpapababa sa MACR ang panukala nila. Sa halip na 9 na taong gulang, ginawa na nila itong 12 taong gulang. Hindi pa rin ito katanggap-tanggap sa maraming sektor, pati na sa mga grupo ng pediatrician, child psychologist, psychiatrist at neurologist na naglabas ng mga opisyal na pahayag para idiin ang kawalan ng siyentipikong batayan sa gusto ng mga nasa kapangyarihan. Bago pa man naging isyu ang MACR, tandaan nating para sa mga peryodista, mahalaga ang numerong 12 dahil ito ang kasalukuyang bilang ng mga peryodistang pinatay sa ilalim ng administrasyong Duterte. Sa katunayan, parehong pareho ang statistika ng mga grupong Center for Media Freedom and Responsibility (CMFR) at National Union of Journalists of the Philippines (NUJP) sa pagdokumento ng tinatawag na work-related killings mula Hulyo 2016 hanggang sa kasalukuyan.

Dalawa (2). Pasintabi sa maraming kakilala’t kaibigan, pero kailangan talagang ulitin ang nangyaring trahedya noong madaling araw ng Enero 30 habang natutulog ang marami sa atin. Bandang alas-dos ng madaling araw, may dalawang suspek na lumapit sa bus, may dalawang balang pinaputok sa natutulog na pasahero, may motorsiklo (na alam nating dalawang gulong) na ginamit para tumakas. Kinitil siya nang tulog at walang kalaban-laban dahil mulat siya’t patuloy na lumalaban. Opo, patay na siya. Pero tandaan nating dalawa pa ang kanyang natitirang buhay. Ang unang buhay niya ay nasa ating alaala samantalang ang ikalawang buhay niya ay nasa pagkamit ng kanyang mga pangarap. Mainam na sama-sama siyang buhayin sa dalawang paraan: (1) sama-samang pag-alala; at (2) sama-samang pagkilos.

Marami pang numerong puwedeng pagnilayan. Sa ating pagpili ng nararapat na Numero ng Taon, tandaan lang natin ang angkop na mensahe para sa mga nasa kapangyarihan: “Bilang na ang araw ninyo!”

Para makipag-ugnayan sa awtor, pumunta sa https://risingsun.dannyarao.com
Danilo Araña Arao

Danilo Araña Arao

Si Danilo Araña Arao ay kawaksing propesor (associate professor) sa Departamento ng Peryodismo, Kolehiyo ng Komunikasyong Pangmadla, Unibersidad ng Pilipinas (UP) Diliman. Siya rin ay kawaksing patnugot (associate editor) ng Bulatlat Multimedia at nasa board of directors ng Alipato Media Center at Kodao Productions.