Saan mapupunta ang P45-Bilyon?

HINDI natutuwa silang sanay nang magsilbi sa mga maralita.

Nang pumutok ang krisis ng taggipit—ang pagsirit sa presyo ng bigas, langis, at kuryente—at simulan ng gobyernong Arroyo ang programang pamamahagi ng subsidyo para diumano’y maibsan ito, agad na kumasa ang mga kawani ng DSWD (Department of Social Welfare and Development).

“Halos 24 oras nagtatrabaho ang aming crisis intervention units,” ayon kay Manuel Baclagon, bise-presidente ng Social Welfare Employees Association of the Philippines.

Ayos lang naman sana sa kanila na pasanin ang pamamahala ng bagong mga programa ng Pangulo, gaya ng “Pantawid Kuryente: Katas ng VAT”—pamimigay ng P500 subsidyo sa mga kumokonsumo ng mababa sa 100 kilowatt hour ng kuryente—at “Ahon Pamilyang Pilipino”—pamimigay naman ng P300 hanggang P500 sa pamilyang mahihirap.

Alam nilang kaiba ang mga programa sa subsdiyo, na madaliang ikinasa, sa regular na mga programa ng DSWD na mas masinsin ang pagpaplano at implementasyon. Pero kinikilala nilang pansamantalang tulong din sa mahihirap ang mga ito.

Kaya naman laking gulat na lamang nila nang ianunsiyo ni Pangulong Arroyo kamakailan ang National Social Welfare Program o NSWP. Hindi ito pangungunahan ng hepe ng DSWD, kundi ng bagong talagang hepe ng SSS (Social Security System) na si Romulo Neri, dating direktor heneral ng Neda (National Development Authority) at testigo sa maanomalyang NBN-ZTE.

Bilyun-bilyong dole-out

Noong Hulyo 8, pinirmahan ni Arroyo ang Administrative Order No. 232. Pinag-iisa ng AO 232 ang mga programa sa social welfare ng DSWD, Department of Health, Government Service Insurance Sytem, at iba pang mga ahensiya ng gobyerno sa isang programa na umano’y direktang tutugon sa “masasamang epekto ng pandaigdigang kapaligiran[g] (pang-ekonomiya).”

Pangungunahan ang nasabing lupon (cluster) ng administrador ng SSS na binigyan din ng posisyon sa Gabinete.

Ayon sa DoF (Department of Finance), nagkakahalagang P45-Bilyon ang pinagsamang badyet para sa panlipunang kapakanan (social welfare) ng nasabing mga ahensiya.

Pero malamang na lolobo pa ang halagang ito. Ayon sa nakalap ng PINOY WEEKLY na inamyendahang AO 232, pinamagatang “Adoption of Social Protection Framework to Harmonize the Efforts Addressing the Impact of Adverse Global Environment on the Country” at pinirmahan noong Hulyo 16, isinama na rin sa lupon ang Dole (Department of Labor and Employment), Philippine Health Insurance Corporation, Department of Agriculture, Department of Agrarian Reform, at Housing and Urban Development Coordinating Council.

Ipatatawag din ang iba pang Government-Owned and Controlled Corporations at mga liga ng lokal na pamahalaan para “suportahan and epektibo at madulas na implementasyon” ng mga programa para sa proteksiyong panlipunan (social protection).

Pinalitan din ang pangalan ng programa—mula National Social Welfare Program, ginawa itong National Social Protection Program o NSPP. Ito umano ang bungkos ng “mas buo at dinamiko na mga programa at polisiyang dinisenyo para mapababa ang antas ng kahirapan at bulnerabilidad sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at seguridad.”

Pero tila“dole-out” o simpleng pamimigay pa rin ng mga subsidyo ang magiging esensiya ng programa, anuman ang itawag dito.

Sinabi ni Cerge Remonde, hepe ng Presidential Management Staff, na magiging sentro ng State of the Nation Address ng Pangulo ang mga subsidyo ng gobyerno, na bahagi ng programang pamumunuan ni Neri.

Maaasahan ng publiko ang mas marami pang subsidyo, ayon din kay Lorelie Fajardo, deputy presidential spokesperson. Itutuloy umano ang programang Katas ng VAT Para sa Mahihirap o paglalaan para sa mga subsidyo ng bahagi ng kinokolekta ng gobyerno na 12% VAT (Value-Added Tax) sa mga produktong petrolyo.

Ngayong taon, P73-B ang inaasahan ng DoF na malilikom na VAT sa mga produktong petrolyo, na 22 beses nang nagtaas ng presyo simula Enero.

Pondo ng SSS, magagamit din?

Layon ng AO 232 na isentralisa ang mga programa sa subsidyo sa mahihirap at iba pang programang social welfare ng gobyernong Arroyo. Ipinagtataka lang ng marami, bakit ito pamumunuan ni Neri sa SSS?

Wala umanong kredibilidad si Neri dahil sa kanyang pananahimik sa partisipasyon ng Pangulo sa $329-Milyong proyektong NBN-ZTE. Hinala pa ng iba, gaya ni Senate Minority Leader Aquilino Pimentel Jr., may inaasahan sa kanya ang Pangulo, kapalit ng posisyon sa Gabinete.

Mabilis na tumugon ang Malakanyang: hindi gagamitin para sa mga programa ng Pangulo ang P248-B pondo ng 27 milyong miyembro ng SSS.

Pero ayon nga kay Sen. Mar Roxas, "Kung magkagipitan at inutusan siya (Neri) ng Palasyo na maglabas ng pera ng SSS para sa isang proyekto na hindi naman para sa SSS members, makakatanggi ba siya?”

Usap-usapang nagbitiw ang dating hepe ng SSS na si Corazon dela Paz dahil sa pamemresyur sa kanya ng Malakanyang na gamitin ang pondo ng ahensiya para sa mga programa ng Pangulo.

Hindi ito kinumpirma ni dela Paz. Pero nasabi niya kamakailan sa midya: "May limitasyon ang paggamit ng pondo. Hindi ito maaaring gamitin sa maka-mahihirap na proyekto ng gobyerno.”

Dagdag na antas ng burukrasya

Samantala, naniniwala si Baclagon na di kinakailangan ang lupon para sa NSPP. “Kung para sa koordinasyon, nariyan na ang iba’t ibang Inter-agency Committee gaya ng National Anti-Poverty Commission at Social Development Committee ng Neda,” aniya.

Inangkop lamang ng NSPP ang estratehiya para sa social protection na binalangkas ng Neda-SDC. May apat itong sangkap: (1) Labor Market Programs, (2) Social Insurance, (3) Social Welfare, at (4) Social Safety Nets. Pangungunahan ng Dole ang una; ng SSS ang ikalawa; at ng DSWD ang ikatlo at ika-apat.

Ang SSS ang mamumuno sa lahat nitong mga ahensiya—kahit na DSWD ang may pinakamalawak na mandatong hawak. DSWD ang pangunahing ahensiyang nangangalaga sa “pinakamahihirap sa mahihirap.”

“Kung tunay na nagmamalasakit si Arroyo sa mahihirap, bakit hindi pamunuan ng DSWD ang mga programa para sa kanila? O dagdagan na lamang ang pondo ng ahensiya? Kami naman ang may karanasan sa ganyan. Bakit kailangang magtayo ng isa pang antas sa burukrasya?” ani Baclagon.

Puna pa niya sa mga programa sa subsidyo ni Arroyo, hindi pinag-isipan at pansamantalang solusyon lamang: “Nakakapanghinayang na nasasayang ang mga rekurso ng gobyerno sa mga pamigay na para sa kakaunti lamang, at nagagamit pa sa pulitika.”

Umano’y marami pang mga proyektong mas pangmatagalan ang epekto dahil kinokonsidera ang iba’t ibang mga indikasyon ng pag-unlad, tulad ng imprastruktura, kalusugan, edukasyon, sitwasyong pangkomunidad, serbisyong pansuporta (support services) at pag-oorganisa.

Tutol ang maralita

Hindi magdudulot ang NSWP ng “pagkakapantay-pantay” at “seguridad”. Bagkus, palalalain ng programa ang kawalan nito, ayon naman sa grupong maralita na Kadamay (Kalipunan ng Damayang Mahihirap).

"Ito ay panloloko lang upang mapagtakpan ang kanyang (Arroyo) malalaking pananagutan sa aming mga maralita. Masahol pa, tiyak na magiging balon ito korupsiyon laluna't papalapit na ang 2010 halalan," sabi ni Carmen “Nanay Mameng” Deunida, pambansang tagapangulo ng Kadamay.

Ginagamit din umano ang programa na dahilan para patuloy na makapangolekta ng VAT sa kabila ng lumalakas na panawagan mula sa iba’t ibang sektor, kabilang ang Simbahan, na tanggalin ito.

Sa komputasyon ng Kontra-KulimVAT, alyansang nananawagan ng pagtanggal sa VAT, sa bawat P1 subsidyong ibinibigay ng gobyernong Arroyo, P9 na VAT ang kinokolekta nito. (Batay ito sa P8-B na nagastos umano ng gobyerno sa mga programa sa subsidyo.)

"Ipinapakita nito na napupunta sa Malakanyang ang Katas ng VAT, at hindi sa publiko,” ani Arnold Padilla, tagapagsalita ng Kontra-KulimVAT.

Kung gayon, walang dahilang matuwa sa mga programa sa subsidyo hindi lamang ang mga kawani ng DSWD na tila sinagasaan ang trabaho—kundi ang bawat maralitang nagigipit, binubuwisan, at maaaring niloloko.


Larawan mula sa PCPO (Presidential Close-in Photographers Office)